|
Help,
mijn partner trekt aan de bel!
de rol van de klokkenluider in
relaties
Carina verloor haar vader toen ze vijf was. Haar moeder was erg
verdrietig. Zij was zo lief om het haar moeder gemakkelijk te maken. Ze
nam in de loop van de tijd steeds meer zorg voor hun gezin op zich. Joost,
haar toekomstige man, was als kind een vrijbuiter die zich zo onttrok aan
de knuffelende zorg van moeder en zijn oudere zussen. Samen bouwen Carina
en Joost een liefdesrelatie op waarbij Carina de zorg voor thuis en de
kinderen op zich neemt. Ze vindt het een rustig idee om thuis alles onder
controle te hebben. Joost richt zijn aandacht vooral op de buitenwereld.
Maar na een aantal jaren wordt Carina ongedurig. Joost sust dat wat. Gaat
leuke dingen met haar doen. Maar Carina heeft het gevoel dat Joost niet
meer luistert. De spanning stijgt. Ze kunnen elkaar steeds moeilijker
bereiken. Totdat het Carina teveel wordt. Dan trekt ze aan de bel. Crisis.
Wat gebeurt daar toch? Waar liggen nou eigenlijk de kansen in zo´n
crisis? Is dit het begin van het einde? Of luidt Carina een nieuwe fase in
de relatie in?
Patronen
Veel stellen hebben de neiging om hun relatie te
baseren op onuitgesproken vertrouwde patronen, soms herkenbaar aan het
vertrouwde gevoel dat ze van het begin af aan bij elkaar hebben. Deze
patronen kunnen ze met elkaar hebben opgebouwd. Vaak zijn ze gebaseerd op
of voortgekomen uit patronen van het ouderlijk huis. Die patronen zijn er
niet voor niets. Herkenbaarheid in de manier van met elkaar omgaan is
belangrijk. Een nieuwe relatie vraagt al veel aandacht. Verliefdheid en
seksualiteit. Als je verliefd bent, zet je gemakkelijk je beste beentje
voor, maar wat doe je met dat andere beentje? Laat je je echt zien, of ben
je dan bang dat de ander je in de steek laat? Vorige relaties, de
verhouding met de ouders en vrienden van beide kanten moeten een plek
krijgen. Als de geliefden jong zijn, komt daar nog de puberteit bij met
zijn opwindende zoektocht naar wie je bent als mens en je plaats in de
maatschappij, en hoe je je verhoudt tot jongens en meisjes. Dus het is
fijn dat niet alles tegelijkertijd verandert. De gewoonten en de patronen
vormen zo een natuurlijke basis om je verdere leven en je liefdesrelatie
op te bouwen.
 Er
zijn paren die levenslang doorgaan in het patroon dat ze in het begin van
hun relatie opbouwen. Geleidelijk aan raken ze gewend aan hun nieuwe
leventje. Alles wordt steeds vertrouwder. Dat is fijn omdat het bijdraagt
aan een veilig thuisgevoel. Het kick-gehalte, de opwinding, zakt weg.
"Ach, je kunt niet steeds maar verliefd blijven" is dan vaak een
troostende en reële gedachte. Het is prima als beide partners hier
tevreden mee zijn.
Beperkt
houdbaar
Maar patronen zijn beperkt houdbaar als mensen
groeien. Als een paar bewust kiest voor groei, zullen ze uit eigen
beweging hun patronen daarop aanpassen. Vaker zien we in onze praktijk
paren die zich door beknelling gedwongen voelen tot het bijstellen van de
leest waarop hun relatie geschoeid is. Laten we eens beter kijken naar
Carina en Joost. Door de dood van haar vader raakte Carina op vijfjarige
leeftijd haar vader kwijt. En vanaf dat moment eigenlijk ook haar moeder
omdat die het verlies niet kon verwerken. Daardoor is zij al vanaf haar
vijfde jaar gewend om in het huishouden mamma zoveel mogelijk werk uit
handen te nemen en steeds meer verantwoordelijkheid te dragen, ook voor de
andere jongere kinderen in dat gezin.
Joost was thuis de jongste en had vier oudere zussen.
Hij had dus eigenlijk vijf “moeders”, en een hardwerkende, afwezige
vader. Hij heeft zich thuis aan de beknellende zorg van zijn vijf
moeders weten te onttrekken door veel buiten te spelen en zijn eigen gang
te gaan.
Het is niet verrassend dat Carina in haar
liefdesrelatie het reilen en zeilen in het huis op zich neemt, en besluit
haar baan op te zeggen zodra er kinderen komen. Hiernaast blijft zij
zorgen voor haar moeder. Moeder wordt bij alle huiselijke beslissingen meegewogen.
Voor Joost voelt dat regelmatig alsof haar moeder tussen hen in staat.
Maar ja...
Het ligt ook voor de hand dat Joost kostwinner wordt
en zijn liefde inbrengt door zijn aandacht op de zaken buitenshuis te
richten, met name het werk, en daarmee voldoende geld binnenbrengt. Deze
rolverdeling is jarenlang tot hun tevredenheid geweest. Ze hebben er
mogelijk zelfs bewust voor gekozen, niet wetend dat de gewoonten van thuis
zo bepalend waren voor hun keuze.
Onrust
Op den duur worden de patronen van hun relatie echter
zó alles bepalend dat ze samen steeds maar hetzelfde riedeltje afdraaien.
Ze gaan steeds herkenbaarder op elkaar reageren. Hun leven draait steeds
meer om de patronen dan om elkaar. Hij snijdt heel trouw het vlees op
zondag, maar wie hij is, weet ze eigenlijk niet. Wie is toch die man die
naast haar in bed slaapt? En als zij hierover begint, wordt de rust in de
relatie verstoord. Dan krijgen ze gemakkelijk ruzie. Zelfs de manier
waarop ze ruzie maken, wordt heel voorspelbaar. Dus als dat in de lucht
hangt, kunnen ze daar goed omheen laveren. De lieve vrede bewaren.
Niet alleen bij Carina en Joost ging het na verloop
van tijd kriebelen. Bij veel paren draagt een van beide partners in een
relatie lange tijd een gevoel bij zich dat er iets niet klopt. Maar wat?
Zo’n gevoel dient zich zonder woorden aan. Hoe leg je dat uit? Stellen
willen de rust in hun relatie ook niet zomaar op het spel zetten voor een
vaag gevoel. Lange tijd kan die onrust opzij geschoven worden. Negeren
maakt onrust heftiger. Onrust vraagt om bij stil te staan en te kijken
waar het over gaat. Anders gaat onrust je net zo lang in de weg zitten,
totdat je er naar luistert.
Als de onrust niet meer te houden is, komt Carina
daarmee naar buiten. Voor Joost is het lastig om haar te snappen. Hij
hoort alleen maar onrust. Het kan voor Carina heel onbevredigend en
frustrerend zijn als Joost niet hoort waar het over gaat, en als hij haar
onrust weg wuift, gaat verklaren of oplossen, of het gewoon tot onzin
verklaart. Niet gehoord worden verhoogt de spanning. Die kan dan omslaan
in verontwaardiging en verwijten. Het gevoel dat er nu echt iets moet
gebeuren, dringt zich op. Als hij niet wil luisteren (zo voelt dat dan),
dan móet zij wel klokkenluider worden: "Nu moet er echt iets
gebeuren in onze relatie, want zo houd ik het niet vol; en eerlijk gezegd
wíl ik het ook zo niet volhouden". Ze zet de relatie op het spel.
Overigens, wij zien dat mannen net zo vaak opstaan als klokkenluider als
vrouwen.
 De
partner schrikt zich van deze noodtijding. Voor Joost was het een
donderslag bij heldere hemel. En de angst dat hij Carina kwijtraakt,
grijpt gemakkelijk om zich heen. Dit is voor hem echt een lastige
situatie. Gaat hij het sussen met woorden als "rustig nou maar, het
valt wel mee", dan gooit hij olie op het vuur. De klokkenluider kan
dan echt furieus worden.
Joost ging ogenblikkelijk erg zijn best doen om het
Carina naar de zin te maken. Hij was echt bang. Om zijn angst te sussen
ging hij koken, strijken, toiletten schoonmaken …. en zij werd alleen
maar ontevredener. Relatieproblemen zijn niet af te wenden door gewoon de
verwachtingen van de klokkenluider te vervullen. Voor je het weet raak je
dan in een ander probleem verzeild, namelijk dat de partner naar de pijpen
van de klokkenluider danst. Door je zo aan te passen, ondergraaf je
eigenlijk je liefdesrelatie. Je kunt er dan niet meer jezelf zijn, je niet
meer thuis voelen. Als je érgens jezelf moet kunnen zijn, is dat in je
eigen liefdesrelatie, toch?
Aandacht
In zo’n situatie is aandacht voor haar onrust
nodig. Dan voelt zij zich serieus genomen. Door samen naar haar onrust te
kijken, kan zij helder krijgen waar het over gaat. Carina had zo schoon
genoeg van al dat zorgen en dienstbaar zijn omdat ze zichzelf er helemaal
in kwijtraakte. Volgens haar droom, die ze jaren niet had willen toelaten,
schreeuwde ze diep van binnen om te mogen leven en spelen. Die schreeuw
werd zo luid dat ze hem niet meer in de doofpot kon houden. Er is ook moed
voor nodig om die schreeuw haar strot uit te laten komen, want ze zet
daarmee de relatie op losse schroeven. En wát blijkt het in de praktijk
effectief om dan samen bij de pakken neer te zitten en te mijmeren. Als
Joost en Carina daar samen de tijd voor nemen, eventueel onder
begeleiding, dan komt het verhaal achter haar schreeuw vanzelf helder op
tafel. Maar in deze situatie vraagt zij wel veel van hem. Want hij zit nog
in de angst om haar kwijt te raken. Hij zit in de benarde situatie dat hij
veel verwijten en verontwaardiging naar zich toe krijgt; met de verleiding
om dan in de verdediging te gaan. Vanuit angst en onveiligheid is het voor
hem heel moeilijk om mee te mijmeren. Daarom is begeleiding door externe
deskundigen vaak heel effectief, als je er tenminste niet te lang mee
wacht.
In zo’n situatie is de communicatie moeilijk. Ze
verwordt gemakkelijk tot discussies over wat wel of niet waar is, over wat
logisch is of wat normaal is en over wie er gelijk heeft. De partners
snappen elkaar niet en gaan dingen voor elkaar invullen, wat er weer toe
leidt dat de ander zich hiertegen moet gaan verweren. Het gelijk wordt
steeds belangrijker en het geluk en de verbinding zakken daarmee weg. Ze
geven allebei hun eigen verhaal en hun eigen meningen over de ander ten
beste. Ze redeneren en verklaren waardoor ze elkaar alleen maar op hun
verstand en de logica aanspreken. De gevoelsbeelden blijven buiten schot.
Ze vegen elkaars verhaal van tafel. Zo komen ze namelijk alleen maar
scherper tegenover elkaar te staan. Dat voedt de onmacht en de vraag of ze
elkaar nog wel ooit kunnen bereiken. Beide zouden wel afdwingen dat ze
gehoord worden en serieus genomen willen worden. Beide staan ze op de
zeepkist maar er is niemand die luistert. Het verhaal van geen van beide
wordt gehoord, ongeacht hoeveel kracht ze inzetten. Dat leidt tot de
verzuchting “hoe moet ik jou toch bereiken? Zo houdt ik dit niet vol!”
Wederzijdse
ontdekkingstocht
Is zij eenmaal aan de bel getrokken heeft, dan wordt ze nooit meer de
oude. Het zou dan mooi zijn als de man zich door zijn vrouw uitgenodigd
voelt om ook eens te onderzoeken of zijn leven en hun relatie aan zijn
dromen beantwoorden, en of hij er echt gelukkig mee is. Zo kan ook de man
op zoek gaan naar zijn eigen koers. Daarvoor is nodig om eerst helder te
krijgen hoe ze de verbinding kwijt zijn geraakt. Een slechte communicatie
is vaak slechts de uiterlijke verschijningsvorm van het emotioneel afhaken
en de oorsprong ervan kan vele jaren eerder liggen, zelfs nog uit de tijd
dat ze elkaar nog niet kenden.
 Discussiëren helpt hier niet. Wat juist nodig is, is
dat ze in dialoog gaan en hun beider verhalen, die onvermijdelijk
verschillend zijn, in vol ornaat op tafel kunnen laten staan en er samen
naar kunnen kijken. Dat ze elkaar helpen elk hun eigen verhaal helderder
te krijgen. Dat helpt hen elk voor zich te bepalen waar ze staan en wat
wijs is. Dan wordt het een
wederzijds proces, waarin ze allebei helder kunnen krijgen waar het in hun
leven om gaat en hoe ze dat op elkaar kunnen afstemmen. Die helderheid kan
enerzijds leiden tot een doorstart van de relatie met meer levendigheid en
kleur, waarin ze zich beiden kunnen herkennen. Maar die helderheid kan ook
leiden tot het inzicht dat de partners toch zo weinig bij elkaar passen
dat het niet wijs is om samen door te gaan; dat ze elk beter tot bloei
kunnen komen als ze uit elkaar gaan. In dit geval kan het leiden tot een
rustige scheiding. De persoonlijke groeispurt maakt dan voor beiden een
nieuwe start mogelijk.
Als een paar te lang wacht met begeleiding zoeken,
kan de pijn die ze elkaar doen en de onmacht dat ze elkaar niet meer
kunnen bereiken zo groot worden, dat er geen weg meer terug is. Dan kan de
begeleiding hen nog slechts helpen bij het scheiden. Want dan blijft
belangrijk dat ze allebei de les leren die deze relatie hen biedt en dat
beide deze relatie goed afronden om een goede nieuwe start te maken. Dat
verdient extra aandacht als er kinderen in het spel zijn.
Hulde aan de
klokkenluider
De rol van de klokkenluider is dus heel belangrijk.
Hij schudt wakker en luidt een nieuwe fase in. De natuurlijke handicap van
de klokkenluider is dat die nieuwe fase zich aankondigt met het gevoel dat
er iets niet klopt, zonder dat daar aanvankelijk woorden voor zijn. Als de
klokkenluider dat dan negeert of er zich geen raad mee weet en er niks mee
doet, of wél deelt maar de partner er niks mee kan, dan wordt het gevoel
van onbehagen vanzelf groter en gaat pijn veroorzaken. De pijn kan zo
groot worden dat de noodklok geluid moet worden om op tafel te krijgen dat
het zo echt niet langer meer gaat. Dat is schrikken. In de schrik reageren
beide partners gemakkelijk negatief op elkaar waardoor ze elkaar zomaar
kwijt kunnen raken. Begeleiding is dan vaak helpend om de
perspectief-volle kant van de situatie zichtbaar te maken.
Dit soort fase-overgangen kunnen in liefdesrelaties
diverse keren voor komen. Iedere keer is dat een kans tot verdieping en
verrijking. Paren kunnen ook geleidelijk aan vertrouwd raken met die
overgangen omdat ze steeds gevoeliger worden voor gevoelens van onbehagen
en die steeds gemakkelijker delen om met elkaar scherp te krijgen wat ze
te zeggen hebben. Als paren bedrevener worden in het samen mijmeren over
ieders onbehagen, hoeft de druk niet zover meer op te lopen dat de bom
moet barsten. Dan wordt het samen groeien prettig en natuurlijk en het
houdt hun relatie levend en kleurrijk en boeiend.
Marianne van Berkel en
Paul van Beuzekom
Relatietherapeuten in hun
praktijk “
Op eigen koers
”, www.opeigenkoers.nl
Amersfoort, 17-6-2008
|
